Arte da Lingua Brasilica/V
DVas ſaõ ſomente as conjugações aſſirmatiuas de todos os verbos; ſaluo alguas irregulares, que poremos em particular. A eſtas cõjugações aſſirmatiuas, reſpondem outras duas negativas.
E auemos logo de aduertir, que os verbos hũ ſe começão por artigos, outros ſe começão pór pronomes: & polos artigos, & pronomes ſe conhecem, & diſtinguem as peſſoas, & numeros dos verbos: porque a voz nua dos tais verbos he ſempre a meſma ſem diſtinção algũa.
Mas os artigos, & os pronomes reſpondem igualmente aos pronomes latinos, Ego, Tu, Ille. Plur. Nos, Vos, Illi.
- Art. A, Ere, O. Plur. Ya, Oro, Pe, O.
- Art. Ai, Erêi, Oî. Plur. Yâi, Oròi, Pêi, Oî
Pronome. Xe, Nde, Y. Plur. Yande, Ore, Pe, Y.
O primeiro artigo de A, ſingello ſerue a quaſi todos os verbos neutros; & alguns Actiuos. O 2. Artigo Aî, ſomente ſerue a muitos actiuos; & a eſtes dous neutros, Aicò, Aiquè. Aſſi os artigos, como o pronome, tem duas terminações, ou ſormulas na primeira peſſoa do plurar. como vemos. A primeira ſormula inclue em ſi a peſſoa, ou peſſoas com que fallamoss; vt Yajucà, nos matamos. ſ. nos, & vos tambem com noſco. A 2. formula exclue a peſſoa; ou peſſoas, com que ſallamos: vt Orojucá, nos outros matamos; não entrando. vos niſſo. E iſto ſe deue notar & ter diante dos olhos.